Het initiatief

huis van hilde, cultuurcompagnie

 

Op 15 januari 2015 opende het Provinciaal Archeologisch Informatiecentrum, het Huis van Hilde, in Castricum haar deuren. Het Bewonersinitiatief “Oer-IJ, Geopark in oprichting” heeft deze gelegenheid aangegrepen om het Oer-IJ als levend landschap meer onder de aandacht van een breed publiek te brengen.

In een startnotitie hebben we aangegeven wat een grote groep mensen daartoe beweegt. Mensen die gefascineerd zijn door de natuurlijke en cultuurhistorische kenmerken van dit gebied, maar die tegelijkertijd beseffen dat het onderdeel uitmaakt van het dynamische landschap van de Metropoolregio Amsterdam. Stip op de horizon van het bewonersinitiatief is het bereiken van de Geopark (EGN/Unesco) status.

Inmiddels is ook het Plan van Aanpak verschenen. Daarin wordt uitvoerig beschreven waar we voor staan en wat de concrete doelstellingen zijn. Klik hier om het in te zien.
Het uiteindelijke doel is: Behoud (en ontwikkeling) door beleven (en bewustwording). Het bewonersinitiatief komt niet uit de lucht vallen.

Het Oer-IJ gebied was al eerder onderwerp van aandacht: we noemen het project ‘Oer-IJ voorbij het verleden’; Culturele planologie van het Oer-IJ (2001), de tentoonstelling Land van Hilde en het gelijknamige boek (2006) en de studie ‘Agenda voor het Oer-IJ’ (2009). De bouw van het Huis van Hilde is nu een prachtige aanleiding om het Oer-IJ nog steviger op de kaart van Nederland te zetten.

Het Oer-IJ initiatief is opgestart door de groep Landschapsdag CAL. In deze groep zitten enkele particulieren die geboeid zijn door de grote landschappelijke variatie binnen de gemeente Castricum, hierover veel kennis hebben vergaard en anderen het landschap in de eigen woonomgeving in al z’n facetten willen laten meebeleven.

De in 2015 geplande opening van het Huis van Hilde was de directe aanleiding om na te denken over een nieuw initiatief om de kwaliteiten van het landschap breed onder de aandacht te brengen. Het centrale idee is om ‘binnen’ (tentoonstelling Huis van Hilde) en ‘buiten’ (het omringende landschap) met elkaar te verbinden. Het Oer-IJ is een belangrijk thema in de tentoonstelling. Het noordwestelijk deel van het Oer-IJ gebied is in de directe omgeving in de ondergrond aanwezig en in het landschap zichtbaar en beleefbaar te maken.

Vanaf het moment dat de kansen rond het thema Oer-IJ duidelijk waren, werden enkele personen benaderd waarvan bekend was dat zij veel kennis over dit gebied hebben. In de loop van 2013 werden meerdere bijeenkomsten georganiseerd om het thema verder uit te werken. Steeds meer mensen sloten zich aan bij het initiatief.

In 2014 is de stichting Oer-IJ opgericht om het bewonersinitiatief verder te ontwikkelen. Duidelijk werd dat het Oer-IJ de verbindende structuur is van het landschap in Midden Kennemerland en dat dit landschap naast grote aardkundige en archeologische kwaliteiten ook belangrijke cultuurhistorische, ecologische, landschappelijke en economische waarden bezit. Omdat de basiskwaliteiten liggen in de wordingsgeschiedenis van het landschap werd gekozen voor een daarbij passende organisatievorm. Naast aardkundige en archeologische waarden hecht een Geopark ook waarde aan de andere kwaliteiten van het gebied.

Verder verkrijgt een Geopark ook een belangrijke status doordat die wordt verleend door European Geopark Network (EGN) en Unesco. Door de initiatiefgroep werd het streven naar de Geopark-status omarmd om het uiteindelijke doel (ontwikkeling en behoud Oer-IJ) helder te maken. Onze acties zijn gericht op alle denkbare externe partijen (brede bevolking Oer-IJ gebied, bijzonder geïnteresseerde groepen uit de bevolking (wetenschappers, natuurbeheerders, ontwikkelaars, ondernemers, organisatoren evenementen) beleidsmakers & bestuurders (provinciaal en lokaal), andere groepen met vergelijkbare initiatieven, maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en externe bezoekers (recreanten).

Door een permanente informatiestroom zal de kennis van het gebied toenemen. Dat vergroot de betrokkenheid, waarmee hun houding ten opzichte van onze leefomgeving gunstig wordt beïnvloed zodat zij de juiste beslissingen kunnen nemen (gedragsverandering) als het gaat om ons doel: behouden door beleven. Want met dat brede draagvlak is behoud mogelijk.

Onze huidige Oer-IJ community bestaat uit personen die zich vanuit hun kennis of activiteiten verbonden voelen bij het gebied. In de initiatiefgroep zitten (agrarische) ondernemers, (aard)wetenschappers, bestuurders, natuurbeschermers, cultuurhistorici en personen met gedegen kennis van financiën en communicatie. Met elkaar beschikken zij over de kwaliteiten om het initiatief tot een succes te maken. Er is een Stichting Oer-IJ opgericht. Een klein en slagvaardig bestuur heeft als belangrijkste taak om de bijeenkomsten van de, inmiddels uit een dertigtal personen bestaande, initiatiefgroep voor te bereiden en ook andere relevante partijen uit omringende Oer-IJ gemeenten bij het proces te betrekken.

De initiatiefgroep is in september 2013 omgedoopt tot Verenigde Vergadering. Daarnaast is gekozen voor een structuur van een vijftal werkgroepen: Beleven, Benutten, Kennis/wetenschap, Communicatie en Netwerk. De werkgroepen zijn aan de slag gegaan en hebben hun ambitie geformuleerd. Hiermee heeft het initiatief de brede basis gekregen die noodzakelijk is om dit verder uit te rollen. Het bestuur speelt een coördinerende en ondersteunende rol.

 

 

GEDICHT ‘LANDSCHAP’

landschap leer me van je houden
zonder je tekort te doen,
leer mij vinden
wat in je ziel verborgen ligt,
trek lijnen van wat was
naar wat nog komen moet
en schraag in mij
wat er toe doet;
soms is het geurende herinnering
een kort moment waarop het lijkt
of alles bij het oude is gebleven

het zijn de lindebomen, meidoornhagen,
smalle sloten – dikke dotters langs de kant –
klinkerwegen, houten hekken, boerenland,
de koeien die de tijd met herkauwen verdrijven,
de bloemenpracht die in de berm
de hommels naar beneden lokt,
het is zoveel, te veel om op te noemen,
lief landschap dat loom in luwten stokt

ik zie de kleine dorpen, rode daken
waar torens aan de hemel raken
en meeuwen letters schrijven in de lucht
ik droom in tuinen van de buitenhuizen
van rijke lui de stad ontvlucht

het is het water dat recht of kronkelend
zijn sporen trekt in vette klei
waarop de wind het gele graan laat golven,
het is de oever
waarop de reiger roerloos staat

leer me de taal verstaan
die hier al eeuwen wordt gesproken
leer mij ontdekken wat
in het dorp verbinding brengt
leer mij te luisteren naar wat
tússen woorden wordt gezegd
leer mij te onderscheiden
wat voos is en wat echt

leer mij de waarde kennen
van traditie, rituelen, volksgebruiken
leer mij het onbegrensde
koppelen aan de menselijke maat
zodat ik stand houd bij mijn angst
voor onbestemde toekomsttijd
die nooit lijkt op te houden
geen vrede kent maar strijd

landschap laaf in mij
het groot mysterie
dat ik zelden in zijn
volle omvang zie
maar diep in jou vermoed

zo is het goed: dat ik begrijp
dat er iets is dat groter is dan ik
en tegelijk dichtbij als helder water
dat ik uit rond gevouwen handen drink
voordat het op de aarde lekt

het land van toen
het land van nu
wat moet ik ervan denken
ik hoop op ’t perspectief
dat mij zal wenken
naar wat ik zelf
nog niet kan zien

landschap sta mij toe
de rente te vergaren
die in je kapitaal verscholen ligt,
vertel verhalen en bied vergezicht,
leer mij wat weerloos is
voor anderen te bewaren.

Alfred van Hall