15 februari Jerzy Gawronski

Jerzy Gawronski

Onderwerp: Amstel en IJ en Noord/Zuidlijn archeologie.

Titel: De vroegste geschiedenis van Amsterdam in het Oer-IJ landschap.

Samenvatting:

In het archeologisch onderzoek bij de aanleg van de Noord/Zuidlijn in 2005-2010 stond de rivier de Amstel centraal. De diepe bouwputten gaven toegang tot de onderste lagen van de rivierbedding tot 12 m onder NAP. Daarmee kwam nieuwe informatie voorhanden over ontwikkelingen in het landschap en vooral de waterhuishouding en de vorming van de rivier de Amstel vanaf 3.000 v. Chr.

Hierin speelt het Oer-IJ een cruciale rol. Archeologische vondsten duiden op een doorlopende bewoning in het Amstelgebied. Klimatologische en bodemkundige processen ten tijde van de middeleeuwse ontginningen zorgen voor ingrijpende veranderingen in het landschap. Een abrupte omslag aan het eind van de twaalfde eeuw biedt de basis voor de stichting van Amsterdam.

Klik hier om een interview met Jerzy Gawronski voor het internetplatform Oneindig Noord-Holland te kunnen lezen.

 

Prof. dr. Jerzy Gawronski is stadsarcheoloog van Amsterdam (hoofd afdeling Archeologie van Monumenten en Archeologie, gemeente  Amsterdam) en hoogleraar maritieme en urbane archeologie aan de Universiteit van Amsterdam.

-0-

Vragen en antwoorden

Robert Haakman

Zijn er nog meer nieuwe inzichten naar voren gekomen over het vroegste Amsterdam?

We hebben een beter inzicht gekregen in de geologie, het landschap en de meteorologische omstandigheden van de vroegste nederzetting. Ook is de aard ervan duidelijker bekend. Er werd meteen handel gedreven en er ontstonden onmiddellijk industrie en nijverheid. De nederzetting werd al snel een regionaal centrum.

Dik Fopma

Bij de Nieuwendijk zijn resten van een kasteel gevonden. Was dat een aantrekkelijke plek voor een kasteel of was het iets anders?

Er ontstond nogal wat consternatie omdat men dacht dat het toebehoorde aan Gijsbrecht van Amstel, maar waarschijnlijk is het later door Floris V gebouwd rond 1280. Het beschermde de Amstel en had overzicht op de Kolk met zijn sluizen. Het vormde een machtsmiddel. Op de noord kop van de nederzetting beheerste het de haven en de waterhuishouding in het achterland. Gezien de vondsten bij de smederij werden daar wapens gemaakt voor de kasteelheer.

Ton v.d. Brink

Liggen de geëxposeerde gevonden voorwerpen in de vitrines in het metrostation op chronologische volgorde?

Nee, ze zijn per blok thematisch gerangschikt en in het blok liggen ze chronologisch op een rij, van middeleeuwse lepel tot modern plastic ijslepeltje.

Vraag

Versmalde de rivier geleidelijk?

Door de tijd heen werden er kades aan toegevoegd, er werd stadsafval in gedumpt en de rivier slibde geleidelijk dicht. In 1937 werd bij de demping van het Rokin duinzand gebruikt.


Richard Boske

Hoe kon het dat de Amstel in het laatste kwart van de 12e eeuw weer sneller ging stromen?

Onder invloed van een aantal stormvloeden ontstond er een daling van het water in het Almere en de Vliestroom. Daardoor ging het water uit de Amstel sneller stromen. Een seizoen met heftige stormen verandert het landschap aanzienlijk. Onlangs daalde het water tijdens een diepe depressie en hevige storm bij Schellingwoude ongeveer 20 centimeter.

Bram van Loon

Wanneer werd de Dam gebouwd?

In 1275 kreeg Amsterdam tolrechten en de Dam is zo rond 1250 gebouwd. De dam had ook een sluis en daardoor kon men passanten tol heffen en van hieruit de waterhuishouding regelen. Denk ook aan alle damsteden aan het IJsselmeer, als Edam, Volendam en Monnickendam.

Cor Barten

Hoe verdwenen veel veengebieden aan de Zuiderzee?

Tijdens heftige stormen werd het veen, dat heel zacht was, gemakkelijk weggeslagen.

Wim Groeneweg

Zijn er resten van koggeschepen gevonden?

Nee, het hout is allemaal vergaan. We hebben wel veel sintels gevonden. Het waren overnaadse schepen dus de naden werden gebreeuwd.

Gé Bos

Hoe is de waterafvoer in het Rokin nu geregeld?

De rivier stroomt onder de Dam, de Bijenkorf en de Beurs van Berlage door in een rioolpijp en komt uit in het IJ.

Hans van Weenen

Hoe stond het met de aanwezigheid van buitenlandse scherven aardewerk bij de vondsten?

Vroeger telde men die om de herkomst te herleiden, maar tegenwoordig worden er statistische methodes op los gelaten om de importgebieden te traceren.