15 maart Wouter Waldus

Onderwerp: De reconstructie van de IJsselkogge.

Wouter Waldus

In de lezing wordt, na een introductie op de opgraving en de berging van de 15e eeuwse IJsselkogge in 2011 bij Kampen uitgelegd hoe de reconstructie van het scheepswrak is aangepakt. Het betreft een digitale reconstructie, waarbij alle verzamelde gegevens van de IJsselkogge samenkomen tot een 3D model.

In de lezing zullen de voorlopige resultaten van dit bijzondere scheepsarcheologische project worden gepresenteerd. Tenslotte zal het belang van dit scheepswrak voor ons begrip van de vroegmoderne scheepsbouw worden toegelicht.

Klik hier voor meer over de vondst van de IJsselkogge.

Klik hier voor het bestellen van kaartjes.

Klik hier voor algemene informatie over de lezingenreeks ‘Hilde Kan Me Nog Meer Vertellen’.

 

 

 

Wouter Waldus werkt als maritiem archeoloog bij ADC Maritiem. De afgelopen jaren heeft hij vele onderwaterarcheologische projecten in heel Nederland uitgevoerd. De opgraving en de lichting van de IJsselkogge in 2016 was een van de meest bijzondere en spectaculaire tot nu toe.

Vragen uit de zaal en antwoorden van Wouter Waldus 

1.       Er werd gehandeld in bijenwas.Was dat een grondstof of een eindproduct? Grondstof.

2.       Hadden de schepen ballast?
De schepen zijn leeg op de rivierbodem gezet en later gevuld met klei. Er zijn resten schollenklei gevonden op de bodem van het schip.

3.       Wat waren de afmetingen van de kogge?
25 meter lang, 8 meter breed en 7 meter hoog.

4.       Hoe hoog waren de kosten van het koggeproject?
De kosten bedragen 5 miljoen euro en worden betaald door Rijkswaterstaat.

5.       Is er historische documentatie beschikbaar over het afzinken van het koggeschip?
We hebben alles uitgeplozen en aanwijzingen gevonden dat er in 1437 hoofden in de rivier werden aangelegd om de stroming te versnellen. Verder is er over het schip niets bekend. We hebben wel het beukenhout dat werd gebruikt voor de afsluiting van de rivierarm kunnen dateren op 1451.

6.       Wanneer is de kogge afgezonken?
Waarschijnlijk in 1451. Misschien is het schip overvaren. Er zijn netten gevonden die er in verstrikt zaten.

7.       Is er sprake van symmetrie bij de bouw?
Er werd wel geprobeerd ze symmetrisch te bouwen, maar dat lukte nooit helemaal door de onregelmatige vormen van het hout dat werd gebruikt.

8.       Maakte een kogge water?
Ja, de schepen waren zo lek als een mandje. Voor en achter werden sporen van pompen gevonden en er liep een duidelijke goot voor de waterafvoer.

9.       Wat voor pompen gebruikte men?
We weten niet precies hoe ze er uit zagen.

10.   Waarom staken de balken door de huid?
Dat weten we niet precies. Het was een vreemde constructie die wel veel stevigheid bood.

11.   Waar lag de waterlijn?
Dat is nog niet bekend.

12.   Hoe was het gesteld met de waterstabiliteit?
Bij een tocht om Jutland met een replica bleek het goed mogelijk om koers te houden.

13.   Hoe werden de koggeschepen gebruikt?
Het waren kustvaarders

14.   Hadden ze een anker voor en achter?
Er zijn helaas geen ankers gevonden.

15.   Hoe werd het roer bediend?
Het roer was goed door één persoon te bedienen.

16.   Hoeveel mensen waren er aan boord?
Dat aantal was onbekend. Maar op het moderne replicaschip vaart men met ongeveer 10 bemanningsleden.

17.   Was er ook stroming links en rechts van het schip die bijgedragen heeft aan de vervorming van de romp?
Dat zou kunnen, maar om dat zeker te weten moet je waterloopkundige testen doen. De meeste schepen waren asymmetrisch omdat niet alle houtvormen precies gelijk waren.

18.   Waren de kopse kanten van de romp ook overnaads?
Ja, helemaal.

19.   Hoe dik was de huid?
De huid was 4 centimeter dik, met ongeveer 30.000 kleine krammen erin.

20.   Hoe staat het met het onderzoek naar het VOC schip, de Amsterdam, dat nog steeds bij Hastings aan de Engelse zuidkust ligt?
Uiteindelijk zal het schip worden overgebracht naar het marine dok in Amsterdam.

21.   Was er in Kampen in de IJssel ook sprake van eb en vloed?
Er was sprake van een lichte eb- en vloedbeweging vanaf de Zuiderzee. Het water daar was brak.

Jan Hormann  25MAR18