Lezing Pauline van Vliet

Pauline van Vliet

Pauline van Vliet

 

Titel ‘Graven naar het verleden van het Noordzeekanaal’

Korte inhoud:

Waar ooit chique buitenplaatsen stonden aan de boorden van het Wijkermeer tegen de achtergrond van een schilderachtig duinlandschap, domineert nu zware industrie het landschap van Velsen en Beverwijk.

De aanleg van het kanaal begon op 8 maart 1865. Gemiddeld 2000 arbeiders waren bij het elf jaar durende project betrokken. Door talloze tegenslagen duurde het werk langer dan gepland. De Engelse ingenieurs die voor de klus waren aangetrokken waren onvoldoende bekend met de zanderige bodem. Ze kregen te maken met verzanding. Op de pier stortte een kraan in zee en nog veel meer ging mis.

Maar uiteindelijk was het kanaal gereed en kreeg de koning de eer er voor het eerst doorheen te varen. Dat was op 1 november 1876. Het was vies weer en koud.. In Amsterdam was een groots banket in het Paleis voor Volksvlijt. Want: het kanaal was voor Amsterdam aangelegd. Die stad leidde in de negentiende eeuw een kwijnend bestaan. De zeehaven was via Pampus slecht bereikbaar. Rotterdam, Antwerpen en Hamburg waren Amsterdam ver gepasseerd.

Het kanaal betekende een impuls voor Amsterdam. Nadien is het Rijksmuseum gebouwd, het Concertgebouw en het Centraal Station. Amsterdam veerde op en kon uitgroeien tot de bruisende stad die het nu is. De Amsterdamse haven werd weer belangrijk, al kon het nooit echt concurreren met Rotterdam. De sluizen blijven een vertragend gedoe en door de tunnels kunnen echt diepliggende schepen de haven niet in.’’

Niet meer dan een smalle waterloop was het kanaal toen het net gereed was, waar je een steen overheen kon gooien, in een voor het overige vrijwel verlaten landschap. Sindsdien is er veel veranderd. Neem het ontstaan van IJmuiden. Dat zou er zonder het kanaal nooit zijn gekomen. De vissers ontdekten per toeval dat ze tussen de pieren uitstekend konden schuilen. Uit allerlei vissersplaatsen kwamen er vissers deze kant op. Hun schepen lagen in de weg, daarom is toen besloten een vissershaven aan te leggen. Zo is IJmuiden ontstaan, tegen de verdrukking in. Want niemand zag het zitten. Ze hadden in Velsen al dat ruige volk erbij gekregen dat het kanaal had aangelegd en toen kwam er ook nog ruig vissersvolk bij.

Deze en andere gevolgen van het graven van het Noordzeekanaal voor de omgeving zullen in de lezing aan de orde komen. Uiteraard zal ook aandacht besteed worden aan het wel en wee rond het tot stand komen van het kanaal.

Beknopte CV

Historica (UvA 1991)
Docent geschiedenis

Filmmaakster van lokale geschiedenisprojecten, momenteel bezig met een film over de geschiedenis van het Noordzeekanaalgebied. Drie jaar geleden de film ‘Soldaat onder het zand’  gemaakt over de vergeten oorlog uit 1799.

Specifieke interesse voor oral history. Verhalen uit het verleden, opgetekend uit de mond van mensen die het zelf hebben meegemaakt.

Vragen en antwoorden lezing Pauline van Vliet op 27 september

Vraag Stella Dijkstra: Hoe lang duurde het voordat IJmuiden een zelfstandige gemeente werd?
Antwoord: In 1890 had Velsen 1000 inwoners en IJmuiden 8000. In 1886 kwam er weliswaar een weg en politie, maar ook nu nog is IJmuiden niet zelfstandig: het maakt deel uit van de gemeente Velsen.

Vraag; Moesten de vissersboten liggeld betalen?
Antwoord: Nee, dat was in het begin gratis.

Vraag Onno Vendel: De Velsertunnel werd in 1957 te ondiep aangelegd. Wat voor gevolgen heeft dat nu de sluizen vergroot worden?
Antwoord: De ligging van de tunnel belemmert de scheepvaart naar Amsterdam enigszins, maar de sluis is verouderd en moet verbouwd worden.

Hans van Weenen
De Nederlandse ingenieurs hebben toch gelijk gekregen. Amsterdam is nog steeds de vierde haven van Europa en er werken 60000 mensen in het havengebied van de hoofdstad tot IJmuiden. Amsterdam is altijd nog wat arrogant en beschouwt dat hele gebied – inclusief Rauw aan Zee – als een deel van het hoofdstedelijk havengebied.

Aanvulling door René Steenkamp
De Duitsers brachten in de Tweede Wereldoorlog een aantal schepen tot zinken in de monding van het Noordzeekanaal, zodat de toegang werd versperd.Momenteel worden de vracht van veel schepen overgezet op lichters omdat de doorvaart naar Amsterdam te duur wordt. Als je alles doorberekent is het aantal mensen per ton in vergelijking met andere havens zeer hoog.

Vraag Pauline van Vliet
Wat gaat er met de haven van Amsterdam gebeuren als nieuwe, duurzame energiebronnen steeds  populairder worden?

Antwoord René Steenkamp
Amsterdam is een van de grootste benzinehavens van de wereld voor zowel invoer als doorvoer en uitvoer. Een opslagbedrijf als Vopak heeft al plannen klaarliggen voor de nieuwe energiebronnen. Die kunnen daar gemakkelijk op overschakelen. Als de sluis niet vernieuwd zou worden, kun je Amsterdam gewoon sluiten. Voor cruiseschepen zal de nieuwe sluis geen problemen opleveren, ook al worden ze steeds groter.

Pauline van Vliet
Weinig Amsterdammers weten hoe slecht het ging met de stad in de 19e eeuw. Er heerste veel armoede. Dat de affiniteit met het havenbedrijf nog steeds klein is, blijkt uit de bouwplannen voor fietsbruggen over het IJ.

Pauline van Vliet
De kanaalgravers en hun nazaten waren niet gemakkelijk te traceren omdat velen niet geregistreerd waren in het IJmondgebied. Ze kwamen van heinde en ver uit alle windstreken.

Vraag Henk Zomer:
Blijft de ferryterminal naar Newcastle wel bestaan?
Antwoord: Voor zover nu bekend wel, alhoewel Amsterdam die ook graag zou overnemen.

Vraag: Het kanaal ligt veel hoger dan het omliggende gebied. Hoe kan dat?
Antwoord: Het land eromheen klinkt in en de dijken zijn verhoogd.

Vraag: Wat is de betekenis van Breesaap?

Bron: Wikipedia.

‘Breesaap was een buurtschap midden in de duinen in de gemeente Velsen in Holland op zijn Smalst. Breesaap was tot ca. 1830 een zelfstandige gemeente. Voor de invoering van de Bataafse Republiek, in 1795, was Breesaap een Heerlijkheid. Als gevolg van de aanleg van het Noordzeekanaal en de komst van de Hoogovens is Breesaap van de kaart verdwenen. De naam is te herleiden tot de samenstelling bree: ‘brede’ en saap: ‘zompige, natte grond’.