Het huidige Waterland is één van de weinige nog bestaande oude buitenplaatsen in Velsen. In de achtiende eeuw telde de omgeving er tientallen. Rijke Amsterdamse kooplieden en regenten bezaten ze hier als hun tweede huis, waar zij met name de zomermaanden doorbrachten. Opkomst en bloei van de buitenplaatsen lag vooral tussen 1675 en 1750. Daarna werden de kosten voor Velsen te hoog, onder meer door het verdwijnen van het regentensysteem en de economische achteruitgang in die periode.
Het sinds lang verdwenen eerste huis Waterland is waarschijnlijk ontstaan vanuit een al aanwezige boerderij die geleidelijk vergroot en verfraaid werd. Een ontstaanswijze die vaker voorkwam. Van dit eerste huis is alleen een plattegrond bekend (Speelman, 1728). Het stond op een andere plek dan het huidige huis. Wanneer het afgebroken werd is niet bekend, waarschijnlijk pas geruime tijd na de bouw van het nieuwe huis. Het huidige huis Waterland is waarschijnlijk in twee stadia gebouwd. Het centrale deel stamt uit ongeveer 1742. De beide zijvleugels zijn te dateren tussen 1761 en 1765. Vele rekeningen van deze aanbouw zijn bewaard gebleven. Het interieur heeft kenmerken van de rococo-stijl (late barok). Latere eigenaren hebben hun eigen veranderingen en toevoegingen bijgedragen.
Rijksmonumenten die zich rondom de buitenplaats bevinden:
– Park- en tuinaanleg (RM 508282): Deels in structuur en deels in detail gaaf bewaard park in vroege-landschapsstijl uit het einde van de achttiende eeuw, waarin enkele formele elementen zijn opgenomen. De gehele aanleg draagt een besloten karakter zonder zichten naar buiten toe. De oude, met linden beplante, rechte oprijlaan, die oorspronkelijk de aanleg doorkruiste, buigt met een slinger af naar het huis Waterland. Ten zuiden van deze laan een bosgedeelte met een slingerpaadje en zeven in een cirkel geplaatste beuken. Het open karakter in de directe omgeving van het huis wordt bepaald door het ovale gazon voor het huis en de Beisewijd achter het huis. De weiden zijn gestoffeerd met boomgroepen (kastanje) en solitairen. Voor meer informatie volg deze link.
– Moestuinmuur (RM 508288): Ten westen van het huis Waterland om de rechthoekige moestuin staande rode bakstenen tuinmuur door pilasters geleed en afgedekt met een zandstenen ezelsrug. Centraal in de westmuur een verhoogde boogvormige doorgang met pijlers aan weerszijden. Daterend uit de achtiende en negentiende eeuw.
– Hekwerk van de moestuin (RM 508289): Bij de moestuin een negentiende eeuws smeedijzeren spijlenhek. Oorspronkelijk afkomstig van een huis aan de Vecht en omstreeks 1900 bij de moestuin op Waterland geplaatst.
– Toegangshek (RM 508290): Ter markering van het begin van de oprijlaan aan de Rijksweg staat een smeedijzeren toegangshek tussen twee bakstenen pijlers bekroond door hardstenen vazen. Het hek uit de negentiende eeuw staat op een bakstenen plint met hardstenen afdekplaat, die aan weerszijden van de pijlers het fundament vormt van een ijzeren spijlenhekwerk.
– IJskelder (RM 508291): Gelegen ten noorden van de moestuin is een ijskelder met rond koepelgewelf uit 1789.
– Tuinbeeld ‘Flora’ (RM 508292): Voor het hoofdgebouw staand marmeren tuinbeeld, voorstellende de figuur Flora, staande op een rechthoekige sokkel. Vervaardigd in de achttiende eeuw.
– Tuinbeeld ‘Neptunus’ (RM 508293): Op het eiland in de parkaanleg staand achttiende eeuws marmeren tuinbeeld, voorstellende Neptunus. De zandstenen sokkel is van latere datum.
Geraadpleegde bron(nen):
– Website van landgoed ‘Waterland’

Locatie: Buitenplaats ‘Waterland’ op de kaart
Het huidige Waterland is één van de weinige nog bestaande oude buitenplaatsen in Velsen. In de achtiende eeuw telde de omgeving er tientallen. Rijke Amsterdamse kooplieden en regenten bezaten ze hier als hun tweede huis, waar zij met name de zomermaanden doorbrachten. Opkomst en bloei van de buitenplaatsen lag vooral tussen 1675 en 1750. Daarna werden de kosten voor Velsen te hoog, onder meer door het verdwijnen van het regentensysteem en de economische achteruitgang in die periode.
Het sinds lang verdwenen eerste huis Waterland is waarschijnlijk ontstaan vanuit een al aanwezige boerderij die geleidelijk vergroot en verfraaid werd. Een ontstaanswijze die vaker voorkwam. Van dit eerste huis is alleen een plattegrond bekend (Speelman, 1728). Het stond op een andere plek dan het huidige huis. Wanneer het afgebroken werd is niet bekend, waarschijnlijk pas geruime tijd na de bouw van het nieuwe huis. Het huidige huis Waterland is waarschijnlijk in twee stadia gebouwd. Het centrale deel stamt uit ongeveer 1742. De beide zijvleugels zijn te dateren tussen 1761 en 1765. Vele rekeningen van deze aanbouw zijn bewaard gebleven. Het interieur heeft kenmerken van de rococo-stijl (late barok). Latere eigenaren hebben hun eigen veranderingen en toevoegingen bijgedragen.
Rijksmonumenten die zich rondom de buitenplaats bevinden:
- Park- en tuinaanleg (RM 508282): Deels in structuur en deels in detail gaaf bewaard park in vroege-landschapsstijl uit het einde van de achttiende eeuw, waarin enkele formele elementen zijn opgenomen. De gehele aanleg draagt een besloten karakter zonder zichten naar buiten toe. De oude, met linden beplante, rechte oprijlaan, die oorspronkelijk de aanleg doorkruiste, buigt met een slinger af naar het huis Waterland. Ten zuiden van deze laan een bosgedeelte met een slingerpaadje en zeven in een cirkel geplaatste beuken. Het open karakter in de directe omgeving van het huis wordt bepaald door het ovale gazon voor het huis en de Beisewijd achter het huis. De weiden zijn gestoffeerd met boomgroepen (kastanje) en solitairen. Voor meer informatie volg deze link.
- Moestuinmuur (RM 508288): Ten westen van het huis Waterland om de rechthoekige moestuin staande rode bakstenen tuinmuur door pilasters geleed en afgedekt met een zandstenen ezelsrug. Centraal in de westmuur een verhoogde boogvormige doorgang met pijlers aan weerszijden. Daterend uit de achtiende en negentiende eeuw.
- Hekwerk van de moestuin (RM 508289): Bij de moestuin een negentiende eeuws smeedijzeren spijlenhek. Oorspronkelijk afkomstig van een huis aan de Vecht en omstreeks 1900 bij de moestuin op Waterland geplaatst.
- Toegangshek (RM 508290): Ter markering van het begin van de oprijlaan aan de Rijksweg staat een smeedijzeren toegangshek tussen twee bakstenen pijlers bekroond door hardstenen vazen. Het hek uit de negentiende eeuw staat op een bakstenen plint met hardstenen afdekplaat, die aan weerszijden van de pijlers het fundament vormt van een ijzeren spijlenhekwerk.
- IJskelder (RM 508291): Gelegen ten noorden van de moestuin is een ijskelder met rond koepelgewelf uit 1789.
- Tuinbeeld 'Flora' (RM 508292): Voor het hoofdgebouw staand marmeren tuinbeeld, voorstellende de figuur Flora, staande op een rechthoekige sokkel. Vervaardigd in de achttiende eeuw.
- Tuinbeeld 'Neptunus' (RM 508293): Op het eiland in de parkaanleg staand achttiende eeuws marmeren tuinbeeld, voorstellende Neptunus. De zandstenen sokkel is van latere datum.
Geraadpleegde bron(nen):
- Website van landgoed 'Waterland'
