Meer over het Oer-IJ

meer-over-het-oerij

Het Oer-IJ is het open gebied dat globaal ligt tussen de steden Haarlem, Alkmaar, Zaanstad en Amsterdam. Ruim voor de jaartelling begon, was dit een uitgestrekt landschap met strandwallen, kwelders en kreken. De meest noordwestelijke vertakking van de Rijn (het Oer-IJ) stroomde hier doorheen en mondde bij Castricum uit in zee.

Het Oer-IJ is een tot de verbeelding sprekende naam voor een gebied dat nog weinig bekend is bij het grote publiek. De bodem zit vol met fascinerende informatie en verhalen over de vroege geschiedenis van de provincie en over de cultuur van de mensen die er woonden. Het landschap is om meerdere redenen bijzonder.

Het Oer-IJ is een schatkamer aan informatie over de landschapsvorming, cultuurhistorie en archeologie vanaf 2800 BC tot heden. De verschillende ontwikkelingsfasen liggen letterlijk als verschillende lagen over elkaar heen. Het burgerinitiatief om van het Oer-IJ een Geopark te willen maken is kansrijk. Er is geen vergelijkbaar Geopark met het kust- en deltalandschap als thema. Vandaag de dag maakt het gebied onderdeel uit van de Metropoolregio Amsterdam.

Een gebied met een grote ruimtelijke dynamiek: hier vinden we het Noordzeekanaalgebied met havenactiviteiten en bedrijventerreinen, stedelijke ontwikkeling, denk aan recente uitbreidingen als Saendelft en de Broekpolder, uitbreiding van de infrastructuur, met mogelijk het doortrekken van de A8 tot aan de A9. De landbouw ontwikkelt zich in dit gebied en klimaatverandering vraagt om aanpassingen in het waterbeheer en meer ruimte voor water. Het burgerinitiatief voor het Geopark Oer-IJ wil dat met ruimtelijke ontwikkelingen rekening wordt gehouden met de unieke landschappelijke kenmerken en bodemschatten.

Daarbij komt dat het Metropolitane Landschap Oer-IJ op dit moment een grote betekenis heeft als groene wig in een verstedelijkt gebied, met een sterke culturele en landschappelijke identiteit. Het verbindt de Metropoolregio Amsterdam met de kust. Tegelijkertijd vormt het gebied een belangrijke schakel tussen Nationaal Landschap Laag-Holland en het duinlandschap van Kennemerland. Vanwege de kwetsbaarheid van de archeologische monumenten en het landschap voor oprukkende verstedelijking, natuurontwikkeling, waterhuishoudkundige projecten en ontwikkelingen in de landbouw, is er grote behoefte aan een consistent beleid voor dit gebied.

Daarbij gaat het om behoud én ontwikkeling, om heden, verleden en toekomst en last but not least om de betrokkenheid van de mensen die er wonen en werken. De passie bij velen voor het Oer-IJ is waar we op voort kunnen bouwen. We kiezen er voor om het natuurlandschap Oer-IJ niet al te letterlijk te begrenzen. Het Oer-IJ is immers niet los te zien van de aangrenzende landschappen en van de steden en dorpen die er omheen liggen. Het draagvlak voor het Oer-IJ initiatief moet bovendien niet alleen komen van de inwoners, maar zeker ook van de vele omwonenden!

AHN Oer-IJ

Reliëfkaart van het Oer-IJ gebied.

Hierboven een actuele afbeelding van het gebied ten zuiden van Castricum gemaakt vanuit een satelliet. De kleuren geven de hoogteverschillen in het landschap aan. De monding van het Oer-IJ (in blauw) is nog duidelijk zichtbaar en aanwezig.  

Op de website ‘duinen en mensen’ staat een animatie waarop in 6 kaartbeelden de sluiting van het Oer-IJ zichtbaar wordt gemaakt. Klik hier om dat proces te kunnen zien.

  • De regionale omroep 251TV besteedt in een serie van zes reportages aandacht aan het Oer-IJ verhaal. Lia Vriend en Jos Teeuwisse gaan het gebied in en vertellen hoe en waar je het landschap kunt lezen. De afleveringen zijn hier terug te zien.

Introductieaflevering over het Oer-IJ
Aflevering 1: Het kleine Groene Hart
Aflevering 2: Dijken droogmakerijen
Aflevering 3: Het militair landschap
Aflevering 4: Het watersysteem
Aflevering 5: Het poldersysteem
Aflevering 6: Veranderend landschap

  • Veel meer over het ontstaan en de bewoningsgeschiedenis op de pagina over lezingen en in het overzicht publicaties bij de kennisbank.
  • Archeoloog Pieter Floore uit de Rijp besteedde in een serie tv-programma’s over Laag Holland ook aandacht aan het Oer. Klik hier om dat te kunnen zien.
  • Klik ook eens door naar onze interactieve kaart, die in 1 oogopslag alle bijzonderheden geeft over het Oer-IJ gebied.
  • Professor Bloemers van de Vrije Universiteit Amsterdam heeft veel gepubliceerd over het Oer-IJ en ruimtelijke ordening. Op basis van zijn informatie is een ‘webtool voor professionals’ samengesteld. Klik hier om die te zien.
  • Mensen uit de regio aan het woord over hun beleving met het Oer-IJ-gebied. Iedereen heeft zijn eigen verhaal. Klik hier om ze te kunnen lezen