Werkgroep Beverwijk.

Ideeën voor De Buitenlanden

Namens de werkgroep Beverwijk heeft Stichting Oer-IJ bij het Recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer (Raum) een notitie ingediend met projectideeën voor toekomstige ontwikkeling van het gebied De Buitenlanden. Hieronder de letterlijke tekst. Auteur is Jos Teeuwisse.

Introductie

Stichting Oer-IJ stelt zich als doel om het gevarieerde landschap in de driehoek Velsen-Alkmaar-Zaanstad te ontsluiten voor bewoners, recreanten en toeristen. In dit gebied is de rijke ontstaansgeschiedenis, waarin de natuur en de mens het landschap hebben gevormd en nog altijd veranderen, goed (terug) te lezen. Voor de doorsnee bezoeker is wel wat uitleg nodig om dit gelaagde landschap te doorzien. Door middel van verhalen wil de Stichting Oer-IJ het gebied beter beleefbaar maken. Voor de overwegend stedelijke bevolking in deze noordvleugel van de Randstad is een kwalitatief hoogwaardige omgeving van groot belang voor betrokkenheid bij de eigen regio. Het nu nog relatief onbekende Oer-IJ gebied krijgt door een aantrekkelijke ontsluiting meer waarde voor recreanten/toeristen die nu nog overwegend op historische steden en de kust gericht zijn.

De onderstaande projectideeën kunnen het gebied De Buitenlanden en omgeving een sterke recreatieve/toeristische impuls geven:


Oertijd boerderij

Uit archeologische opgravingen is gebleken dat het Oer-IJ gebied al duizenden jaren intensief wordt bewoond. Door vondsten in de Broekpolder en de polders onder Assendelft hebben archeologen een goed beeld van boerderijbouw uit vroegere perioden. Voorbeelden elders in Nederland (Archeon, Lelystad, Borger) laten zien dat er veel publieke belangstelling bestaat voor reconstructies van boerderijen uit de oertijd. Een levensechte reconstructie biedt tevens de mogelijkheid om het verhaal van het landschap, leven en werken uit die periode zichtbaar te maken. Ook voor scholen uit de regio biedt een tastbare oertijdboerderij een goed aanknopingspunt voor bijv. geschiedenisonderwijs van de eigen streek. Samen met historische en archeologische verenigingen en werkgroepen uit de regio kan een keuze gemaakt worden voor het te reconstrueren type. Dit project kan heel goed gekoppeld worden aan een moderne bezoekboerderij. Voor Stichting Oer-IJ biedt de oertijdboerderij een goede mogelijkheid om een deel van het verhaal van de historie van het landschap te vertellen.

Uitkijkpunt Aagtenpark

Op de voormalige Aagtenbelt wordt een park aangelegd. Het hoogste deel nabij de A9 biedt een fraai uitzicht over het omringende historische polderlandschap (waaronder De Buitenlanden). Het zichtbare landschap kent een rijke geschiedenis en het uitkijkpunt biedt een uitgelezen kans om die geschiedenis te vertellen d.m.v. informatiepanelen. De waarde van dit uitkijkpunt wordt nog vergroot door er iets bijzonders van te maken, een object dat door z’n vormgeving automatisch bezoekers trekt. Samen met regionale kunstenaars zou een uitdagend ontwerp gemaakt moeten worden dat dit punt een unieke beleving geeft. Het uitkijkpunt Aagtenpark kan onderdeel gaan uitmaken van een toeristische route langs meerdere uitkijkpunten in het Oer-IJ gebied; zoals Nauerna, Fort Krommeniedijk, Erfgoedpark De Hoop, Papeberg, etc.

DSC_0282

Informatiepunt Fort St. Aagtendijk

In dit fort, behorende tot Werelderfgoed De Stelling van Amsterdam, kunnen enkele ruimtes worden ingericht met een permanente expositie over het landschap in de IJmond van de moderne tijd (vanaf de 19e eeuw tot nu). In de afgelopen paar eeuwen is het landschap in dit deel van het Oer-IJ gebied ingrijpend gewijzigd door de aanleg van het Noordzeekanaal.  Industrie, verstedelijking en grootschalige infrastructuur domineren nu het westelijke deel van het landschap tussen het voormalige Wijkermeer en de kust. Het oostelijk deel (De Buitenlanden e.o.) is de groene tegenhanger van dit verstedelijkte gebied. Een informatiepunt in het fort biedt recreanten en toeristen een goed startpunt om de omgeving te gaan verkennen en beleven omdat hier informatie wordt geboden over de recente geschiedenis en de aanwezige waarden in dit deel van het Oer-IJ gebied. Samen met lokale historische verenigingen, Landschap Noord-Holland, Stelling van Amsterdam en de gemeente Beverwijk moet dit idee verder worden uitgewerkt.

De hierboven beschreven projectideeën bieden in hun samenhang een enorme kans om van De Buitenlanden een recreatief/toeristische hotspot te maken.

Klik hier om terug te gaan naar het overzicht.

Lia Vriend van de Stichting Oer-IJ over de Buitenlanden

Het woord ‘Buitenlanden’ duidt op buitendijks land. Het was gelegen langs de randen van het Wijkermeer en aansluitend in de bedding van de Crommenije.

De Crommenije is een veenstroom die in de Middeleeuwen is ontstaan. In de vroege Middeleeuwen komen de huidige, hoge jonge duinen tot ontwikkeling  en worden de moerassen landinwaarts ontgonnen. Door de ontwatering van het moeras daalt de veenbodem. Er ontstaan grote meren als Schermer en ‘Langemeer’ (nu Uitgeester- en Alkmaardermeer) Ook het IJ en Wijkermeer worden breder. Er ontstaat een omkering van het reliëf en de waterlopen gaan niet land naar zee, maar richting het merengebied.

Tussen het Wijkermeer en het Uitgeestermeer ontstaat een waterloop die de naam ‘Crommenije’ krijgt. Via deze veenstroom kan het water dat uit de Zuiderzee via IJ en Wijkermeer binnen komt tot ver landinwaarts voor overstromingen zorgen. Om de bestaande dorpen en akkers tegen overstroming te beschermen worden er vanaf de 11e eeuw dijken aangelegd.

De Sint Aagtendijk , die in eerste instantie om de geest van Beverwijk lag, wordt nu doorgetrokken langs de Crommenije tot aan Akersloot. Aan de oostkant wordt de Assendelver Zeedijk aangelegd en ontstaat de Assendelverpolder. Als de Crommenije bij Busch en Dam wordt afgedamd, is er geen stroming meer en begint de bedding van de Crommenije vol te slibben. Dit zijn dan ‘Buitendijkse landen’.

Toen na de grote overstromingen van kerst 1717 in 1718 de ‘Nieuwe overdijking’ aangelegd  werd bleef van de Crommenije alleen de Kil over. Zuidelijk hiervan lag dus het nog open Wijkermeer, dat ook steeds meer aan de randen verlandde (Buitenlanden en Meerweiden).

Toen in 1875 bij de aanleg van het Noordzeekanaal IJ en Wijkermeer drooggelegd werden, hadden de Buitenlanden geen contact meer met het buitenwater en werden ook polders. De Buitenlanden liggen dus in de bedding van de Crommenije en binnen het Wijkermeer.

Klik hier om terug te gaan naar het overzicht.