Lezingen 2018-2019

Lezingen 2018-2019

De organisatoren van de lezingen Huis van Hilde-manager Anouk Veldman, geflankeerd door Jan Hormann en Hans van Weenen van de Stichting Oer-IJ

Stichting Oer-IJ en Archeologiecentrum gaan vierde seizoen in

Nieuwe serie historische lezingen in Huis van Hilde

Huis van Hilde en de Stichting Oer-IJ gaan door met het gezamenlijk organiseren van een serie lezingen. Het vierde seizoen krijgt als titel mee ‘Hilde kan me nog meer vertellen 2.0’. De toevoeging 2.0 heeft betrekking op het aangepaste karakter van de succesvolle en drukbezochte avonden. Het museum zal het programma meer afstemmen en laten aansluiten op twee nieuwe tijdelijke tentoonstellingen. De Stichting Oer-IJ verlegt de aandacht vooral naar onderwerpen over de toekomst van het kwetsbare nu nog open landschap in de driehoek Alkmaar, Zaanstad, Haarlem.

Voor Anouk Veldman, locatiemanager van Huis van Hilde, passen de lezingen goed bij het museum dat veel meer wil zijn dan een vaste expositie met voorwerpen uit de provinciale geschiedenis. Ze wil vooral verhalen vertellen en een breed publiek op een aansprekende manier betrekken bij de relatie die archeologische vondsten hebben met het landschap en de bewoningsgeschiedenis van Noord-Holland.

Jan Hormann en Hans van Weenen van de Stichting Oer-IJ kiezen dit seizoen voor een andere invalshoek. Bij het uitnodigen van sprekers wordt vooral gekeken naar wat zij kunnen vertellen over de kansen die het huidige Oer-IJ gebied biedt voor een duurzame toekomst van de regio. Er liggen complexe vraagstukken die om een oplossing vragen; zoals de klimaatverandering, urgente woningbouwbehoefte, toenemende recreatiedruk, mobiliteitsproblemen en teruglopende biodiversiteit. De stichting ziet concrete mogelijkheden om daar met het cultuurhistorisch landschap als verbindende inspiratiebron regionaal aan bij te dragen.

In totaal staan acht lezingen gepland. De eerste is al op 4 oktober. Op die dag opent Huis van Hilde een tijdelijke tentoonstelling over de strijd die de Franse machtshebbers en de Bataven in 1799 in de duinen voerden tegen een invasie van legers uit Rusland en Engeland. Hier beter bekend als de Slag bij Castricum, ook wel ‘de vergeten oorlog’ genoemd. Archeoloog Sjeng Dautzenberg komt aan de hand van recente vondsten met nieuwe informatie. Bezoekers aan de lezing krijgen vooraf de gelegenheid de expositie te bezoeken. De tweede tijdelijke expositie (volgend voorjaar) heeft betrekking op de spectaculaire vondsten van bewoningssporen uit de bronstijd die gedaan zijn bij de aanleg van de Westfrisiaweg (N23). Er verschijnt dan ook een boek.

De onderwerpen die bij de vier lezingen van de Stichting Oer-IJ aan bod komen, gaan heel concreet in op de kansen en bedreigingen voor het unieke Oer-IJ gebied. Landschapsarchitect Rik de Visser van Bureau Vista heeft een verrassend toekomstscenario voor de groene long in Kennemerland uitgewerkt. Hij komt die toelichten. Namens de natuurorganisaties die betrokken zijn bij het project ‘Amsterdam Wetlands’ staat later een presentatie op het programma over de spectaculaire plannen voor herinrichting van het bedreigde veenweidegebied tussen Amsterdam en Alkmaar. De combinatie natuurbehoud en ontsluiting voor recreatie biedt in Laag Holland ongedachte mogelijkheden voor zowel duurzaam beheer van bedreigde natuur als opvang van de groeiende toeristenstroom.

Het veranderende klimaat met overvloedige regen en extreme droogteperiodes is het actuele onderwerp voor een andere lezing. Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier ontwikkelt toekomstscenario’s waarbij het landschap een belangrijke rol gaat spelen. Dan is er nog een lezing waar een inzicht wordt gegeven in de stand van zaken voor wat betreft de biodiversiteit in het gebied. Wat zijn de kenmerken, de veranderingen en welke invloed hebben beheermaatregelen.

Klik hier voor een overzicht en voor het bestellen van kaarten. De kosten voor een avond bedragen 10 euro. Vrienden van het Oer-IJ krijgen 10 procent korting. Wie kaarten voor vier of meer lezingen bestelt, betaalt 2 euro minder per lezing. De lezingen beginnen om 20 uur en duren tot 22 uur. De zaal gaat open om half acht. Alle informatie over het programma is te vinden op deze website of bel anders voor vragen met Huis van Hilde: 023-5143247.

Lezing 1 – 04 oktober 2018 – Slag bij Castricum

Samenvatting lezing

Sjeng Dautzenberg

 

Spreker: Sjeng Dautzenberg

Onderwerp: Slag bij Castricum.

Titel: Een invasie op het strand van Noord-Holland, het begin van een vergeten oorlog.

In 1799 woedde er oorlog in Europa. In deze 2e Coalitieoorlog stond de revolutionaire Franse Republiek tegenover Groot-Brittanië, Rusland en Oostenrijk. De Bataafse Republiek, Nederland, had de zijde van de Fransen gekozen. Onder leiding van de Britten werd er een invasie beraamd op de Nederlandse kust met als doel de Franse Republikeinen uit het land te verdrijven en de macht van Stadhouder Willem V te herstellen.

Op 26 augustus 1799 verscheen de Engelse vloot voor de kust bij Callantsoog. Luitenant-generaal Daendels was belast met de verdediging van de kust en had zijn 10.000 man sterke divisie verzameld in de kuststrook tussen Petten en Den Helder. In de vroege ochtend van 27 augustus volgden er urenlange bombardementen vanaf de Engelse schepen op de smalle duinstrook bij Groote Keeten. De bataljons in de duinen die het strand moesten verdedigen waren gedwongen zich terug te trekken waarna 2.500 Britse veteranen veilig op het strand konden landen. Hevige gevechten braken uit waarbij de Bataafse troepen het onderspit dolven en zich naar het zuiden terugtrokken. De Engelsen wisten snel 12.000 man aan land te brengen en namen diezelfde dag Den Helder in, dat onverdedigbaar was voor een aanval vanaf land. Met dit bruggenhoofd kon bevoorrading en versterking aan land komen waaronder 7.300 Russische soldaten.

Van deze invasie zijn weinig sporen overgebleven maar soms stuift de wind in de duinen nog skeletten bloot van de soldaten. In 2011 werd een Engelsman aangetroffen met aan zijn zijde delen van Britse musketgeweren. Hij behoorde tot de Coldstream Guards, een elitekorps dat werd ingezet bij de landing.  In 2014 volgde een soldaat van de 3e Halve Brigade van de Bataafse Armée, met een musketkogel in zijn maagstreek. In 2015 vond men een graf met 3 soldaten en een afgeschoten arm van Bataafse soldaten. De lichamen van de jongemannen waren zwaar toegetakeld. Met een doormidden geschoten romp, afgeschoten armen en verbrijzelde bovenbenen, waren deze doden de stille getuigen van het geweld bij deze invasie.

In de hierop volgende weken vonden meerdere veldslagen plaats. Bij de slag om de Zijpe wisten de Engelsen een tegenaanval van Bataven en Fransen af te slaan vanachter de Westfriese Zeedijk. Bij de slagen bij Bergen en bij Castricum waren ook Russische soldaten betrokken waarvan de twee skeletten en de vondsten afkomstig zijn die in de expositie worden getoond. Na de slag bij Castricum op 6 oktober volgde de capitulatie van de geallieerden als gevolg van de zware verliezen, ziekte en ontberingen. Na de 41 dagen die deze korte en hevige oorlog duurde, lag Noord-Holland bezaaid met dode en zieke soldaten. 20.000 Britten waren overleden, vermist of gewond. 5000 Nederlandse militairen verloren het leven, er waren sinds mensenheugenis waren er niet zo veel gesneuvelden op Nederlandse bodem. En toch hebben de meeste Nederlanders er heden ten dage geen weet van dat deze oorlog ooit heeft plaatsgevonden.

Inschrijven voor één of meerdere lezingen kan op de inschrijfpagina.

Over de spreker:

Sjeng Dautzenberg is 53 jaar oud en is sinds 1998 archeoloog bij het onderzoeksbureau Hollandia archeologen in Zaandijk. Hij heeft ervaring op het gebied van de archeologie in de provincie Noord-Holland van alle historische en prehistorische  perioden. Hij is in het verleden vaak betrokken geweest bij het onderzoek naar toevallige vondsten in het duingebied waarbij het regelmatig ging om stoffelijke resten van soldaten die hier gesneuveld waren in de oorlog van 1799.

Slag bij Castricum 2: over pannen, potten en Patriotten

Spreker: Wytze Stellingwerf 

Titel: Keramiek en glaswerk in de tijd van Revoluties, 1780-1815

Zo nu en dan worden tijdens archeologisch onderzoek scherven van voorwerpen gevonden die versierd zijn met het portret van prins Willem V of met een afbeelding van de Hollandse Maagd omgeven met de leus `Voor Vryheid en Vaderland’. Ook in diverse musea worden van dit soort spullen bewaard. Het zijn stille getuigen van een ernstig politiek conflict tussen Oranjegezinden en Patriotten dat woedde aan het eind van de achttiende eeuw. Met deze voorwerpen wordt duidelijk dat de politieke strijd zich niet enkel op straat afspeelde, maar ook bij de mensen thuis aan tafel. Wat kan keramiek en glaswerk uit de periode rond 1800 ons vertellen over leden van de Patriottenbeweging en aanhangers van het Huis Oranje? In de vorige lezing kwam de oorlog van 1799 aan bod. Archeoloog Wytze Stellingwerf zal ingaan op het dagelijks leven van die tijd.

Inschrijven voor één of meerdere lezingen kan op de inschrijfpagina.

 

Wytze Stellingwerf

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Meer over de spreker:

Wytze Stellingwerf MA is werkzaam als archeoloog en materiaalspecialist bij Archeologie West-Friesland. Zijn masterscriptie “The Patriot behind the pot. A historical and archaeological study of ceramics, glassware and politics in the Dutch household of the Revolutionary Era: 1780-1815” is genomineerd voor drie prijzen en zal binnenkort als boek gepubliceerd worden.

Lezing 3 – 15 november 2018 – Toekomstvisie op Oer-IJ gebied

 

Spreker:

Rik de Visser

Titel:

Inspiratiebeeld Oer-IJ gebied; kansen voor een betekenisvolle, duurzame en klimaatbestendige inrichting van een fascinerend landschap!

Samenvatting lezing:

In het ‘Inspiratiebeeld Oer-IJ’ proberen we de boeiende ontstaansgeschiedenis van het Oer-IJ gebied in beeld te brengen en laten we zien dat van alle ontwikkelingsfasen van het Oer-IJ nog herkenbare elementen in het landschap aanwezig zijn. De vraag die we daarbij stellen is: hoe kunnen we met de ruimtelijke ordening en de inrichting van het landschap rekening houden met de kwaliteiten het Oer-IJ gebied? En welke relaties liggen er met de omringende landschappen?

Ruim voor de jaartelling begon was het Oer-IJ een uitgestrekt estuarium met kwelders, kreken en strandwallen. De meest noordwestelijke vertakking van de Rijn (het Oer-IJ) mondde bij Castricum uit in zee. Twee keer per dag, met hoog water drong de zee dit landschap binnen en stroomde het bij laag water weer leeg. Door de stijging van de zeespiegel verzandde de monding van het Oer-IJ en ging het gebied in oostelijke richting afwateren.

In de middeleeuwen verbreedde de IJ-geul zich in het veenlandschap en ontstonden er grote waterpartijen. Het veen werd bedijkt en beschermd. In de negentiende eeuw werden het IJ en het Wijkermeer ingepolderd. Met de aanleg van het Noordzeekanaal werd de verbinding met zee hersteld. In het huidige landschap kunnen we nog steeds zien hoe de huidige Nederlandse kust is ontstaan. In dit verhaal gaat het over hoe de voormalige zeer open getijdenvlakte van het Oer-IJ is veranderd, eerst door natuurlijke omstandigheden en later door menselijk ingrijpen.

Hoe kan de toekomst van het Oer-IJ gebied eruit zien? De druk op het gebied is immers groot. De regio Amsterdam kent een enorme verstedelijkingsopgave en ook het landelijk gebied is aan grote veranderingen onderhevig (ontwikkeling woningbouw, bedrijventerreinen, wegen en spoor, energietransitie, landbouw, toerisme, natuur, waterbeheer en niet in de laatste plaats klimaatverandering). Hoe kunnen we deze ontwikkelingen in goede banen kunnen leiden? Is het mogelijk om de eigenschappen en identiteit van Oer-IJ gebied optimaal te behouden en te ontwikkelen, zonder het gebied op slot te zetten? Wij denken van wel. Ons doel is om gemeenten, provincie, betrokkenen en belanghebbenden in het gebied te inspireren en het Oer-IJ stevig op de ruimtelijke agenda te zetten.

Inschrijven voor één of meerdere lezingen kan op de inschrijfpagina.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rik de Visser is in 1985 afgestudeerd  als landschapsarchitect aan de Landbouwuniversiteit Wageningen. Tussen 1985 en 1993 heeft hij als landschapsarchitect in diverse functies gewerkt voor het toenmalige Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. In 1994 heeft hij Vista landschapsarchitectuur en stedenbouw (Amsterdam) opgericht. Vista is onder meer verantwoordelijk voor het ontwerp van de Marker Wadden (Markermeer bij Lelystad), versterking Houtribdijk in combinatie met natuurontwikkeling op het Enkhuizerzand, PARK21 (Haarlemmermeer) en Sanering Volgermeerpolder (Amsterdam). Vista staat bekend als pionier op het gebied van natuur-inclusieve en klimaat-adaptieve landschapsarchitectuur. Studies van Vista zijn ‘Dilemma’s van het Hollandveen’ voor het toenmalige Ministerie van LNV, ‘Veerkracht waar mogelijk, ontwerpen aan een Klimaatbestendig Nederland’ in opdracht van het Planbureau voor de Leefomgeving en ‘Klimaatpark Groene Hart voor het Innovatienetwerk’ van het Ministerie van LNV).