Militair landschap thema Oer-IJ Expeditie

Agnes en Lia bezig met de invulling van de routes.

 

Sociaal geograaf Lia Vriend uit Limmen en economisch geograaf Agnes de Boer uit de Eilandspolder weten veel over de ontstaans- en bewoningsgeschiedenis van onze regio. Samen maakten ze de routes en bedachten ze acts voor het wandelevenement de Oer-IJ Expeditie, waarvan op donderdag 30 mei de derde editie wordt gehouden.

Thema dit jaar is ‘Militair landschap’, met als ondertitel ‘2000 jaar strijd in midden Kennemerland’. Want, vertelt Lia. Het gaat niet alleen om oorlog, er is hier ook onderling veel strijd geleverd. ,,Tussen rangen en standen, tussen rijk en arm, tussen boeren, burgers en bevoegd gezag.’’ Agnes voegt er aan toe dat in het landschap nog veel te zien is wat aan die conflicten herinnert. ,,De expeditie op Hemelvaartsdag wordt voor de deelnemers weer een echte ontdekkingstocht vol verrassingen.’’

Start en finish zijn ook deze keer het Huis van Hilde achter het Station Castricum. Het Archeologiecentrum voor Noord-Holland is een van de partners van het evenement. Daarnaast doen het bezoekerscentrum De Hoep van het PWN, de tuingroep van kasteel Assumburg, de historische vereniging Oud Uitgeest, de historische vereniging Heemskerk, het Fort aan Den Ham en het Strandvondstenmuseum mee.

Le Champion is verantwoordelijk voor de organisatie en de Stichting Oer-IJ verzorgt de thematische invulling.  Veel vrijwilligers helpen mee aan het evenement. Gidsen van Stichting Oer-IJ staan op markante punten langs de route om voorbijgangers een korte uitleg te geven en vragen te beantwoorden. Professionele re-enactmentgroepen spelen de geschiedenis na. Ook de muziek is afgestemd op het thema. ,,In de eerste plaats gaat het evenement vooral om het wandelen door het afwisselende landschap dat het Oer-IJ gebied zo bijzonder maakt’’, benadrukt Lia. ,,De beleving. Het veenweidegebied in, over dijken rond de polders, langs het stroomgebied van het Oer-IJ en de duinen door.”

Lia en Agnes gaan in hun verhalen terug tot aan het begin van de jaartelling. De eerste bewoners raakten hier slaags met de Romeinen, die onredelijke belastingeisen stelden. Strijd om de zeggenschap van het gebied leidde tot de Hoekse en Kabeljauwse Twisten (14e en 15e eeuw): de edellieden Van Egmont en Heemskerk deden een greep naar de macht en vele kastelen, waaronder Cronenburg bij Castricum en Oud Haerlem, zijn toen verwoest. In deze regio kregen de inwoners ook te maken met de opstand van het Kaas- en Broodvolk (1491-1492): ontevreden bewoners kwamen in opstand tegen de stadhouder van Egmont. Bij Heemskerk vielen in de strijd veel burgerslachtoffers, die daar nog op de begraafplaats liggen.

Tijdens de 80-jarige oorlog (1568-1648) trokken de Spaanse legers rovend en moordend door de regio. Lia: ,,Veel mensen weten van hun schooltijd nog vaag over die gewelddadige conflicten, maar dat het ook hier in de buurt speelde is vaak onbekend. De Oer-IJ-Expeditie koppelt die regionale geschiedenis aan een sportief evenement. Dat maakt dit evenement zo leuk. Wie zo kennis neemt van de lokale geschiedenis, kijkt voortaan heel anders om zich heen.’’

Het landschap zelf, met zijn hoge droge kuststrook en onbegaanbaar moerassig achterland, heeft altijd een grote rol gespeeld bij het verloop van de strijd. Niet toevallig was er een Slag bij Castricum (1799). Hier in ‘Holland op z’n smalst’ wilde een invasieleger van Engelsen en Russen de Franse bezetters en het Bataafse leger een lesje leren. De missie mislukte. De oorlog leverde geen echte winnaar op, maar kostte wel duizenden soldaten hun leven.

,,Tot een treffen rond de forten uit de Stelling van Amsterdam (1900) is het nooit gekomen’’, vertelt Agnes. Ze schreef een boek over verdedigingslinie rond de hoofdstad. ,,Er werd gebruik gemaakt van het lage landschap, door het zo in te richten dat bij de nadering van vijandelijke troepen het gebied snel onder water kon worden gezet.’’ Inundatie is tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) zowel door Nederland als door de Duitsers als wapen ingezet. De Duitse bezetters sloopten ook veel huizen hier en bouwden een linie van bunkers, grachten en muren (Atlantikwall), waarvan delen nog steeds zichtbaar aanwezig zijn.

Zelfs de recente geschiedenis krijgt aandacht tijdens de Oer-IJ Expeditie. Agnes en Lia noemen ‘de Koude Oorlog’ en de strijd tegen de aanslag op het landschap door wegenaanleg en verstedelijking. Hoe dat vorm krijgt op Hemelvaartsdag, willen ze nog niet verklappen. Het wordt zeker zo leuk als vorig jaar, is het enige dat ze beloven.

Er zijn routes van 10, 16, 21, 16, 28 of 33 km. Inschrijven voor de Oer-IJ Expeditie kan tot 16 mei. Klik hier voor meer informatie.