Beroep op raadsleden: hou meer rekening met landschap

Alle raadsleden van politieke partijen in Castricum, Heemskerk, Beverwijk, Velsen, Uitgeest, Heiloo en Zaanstad hebben van de Stichting Oer-IJ een brief gekregen met daarin het dringende verzoek in het programma voor de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen ook aandacht te besteden aan de kwaliteit en kwetsbaarheid van het landschap in hun omgeving. Onder meer voor bestuurders is een document gemaakt met een inventarisatie van alle bijzondere waarden voor wat betreft cultuurhistorie, natuur en landschap in deze regio. 

 

DE BRIEF AAN DE RAADSLEDEN

Geacht raadslid,

In 2018 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. De kans is groot dat uw partij momenteel werkt aan uw verkiezingsprogramma. Het zou mooi zijn als u in uw partijprogramma een paragraaf opneemt over de kwetsbare waarden in uw gemeente. En dan bedoelen wij waarden als cultuurhistorie, natuur en landschap.

Voor alle inwoners van uw gemeente zijn welvaart en welzijn van groot belang. In het Oer-IJ gebied is veel bedrijvigheid en ook een rijk landschap. Beide zaken dragen in sterke mate bij aan een gezond leefklimaat. 

Dat gezonde leefklimaat wordt in hoge mate bepaald door kwaliteiten als historische bebouwing, een gevarieerd landschap en hoge natuurwaarden. Een deel van de identiteit van uw gemeente en dus van haar inwoners valt samen met de wijze waarop de historie en de natuur herkenbaar en beleefbaar zijn. Daarnaast zijn de ‘groene waarden’ van de leefomgeving van essentieel belang voor de mogelijkheid tot recreëren en daarmee voor de gezondheid van de inwoners van uw gemeente.

In onze regio ontlenen de bewoners hun trots aan het fraaie kustlandschap, het mooie polderland en de historische steden en dorpen. Natuur, landschap en cultuurhistorie zijn voor veel bedrijven een belangrijke vestigingsfactor en zijn ook praktisch en aantoonbaar van grote waarde voor onze lokale en regionale economie.

Kwetsbare waarden als landschap, cultuurhistorie en natuur hebben de aandacht van de politiek nodig om in stand en/of overeind te blijven. Deze waarden zijn kwetsbaar omdat ze zonder goed overheidsbeleid geen partij zijn in relatie tot de economische belangen die, in ons dagelijkse streven naar vooruitgang, veelal domineren.

De Oer-IJ regio maakt deel uit van de Noordvleugel van de Randstad en van de Metropoolregio Amsterdam. Dit is een hoog dynamisch gebied dat de komende decennia nog veel nieuwe bewoners en bedrijven zal moeten huisvesten. Voor het welzijn van die groeiende bevolking en het vestigingsklimaat van bedrijven is het van het grootste belang om te kunnen blijven herkennen waar we vandaan komen (identiteit) en om hoogwaardige ruimte te hebben waar mensen letterlijk kunnen re-creëren (zich opnieuw kunnen opladen).  

Wij willen graag behulpzaam zijn bij het concretiseren van de paragraaf over kwetsbare waarden in uw partijprogramma. U kunt ons bereiken per mail en/of telefoon.

Met vriendelijke groet,

Bestuur Stichting Oer-IJ:

Evert Vermeer, voorzitter.
Jos Teeuwisse, secretaris

 

INVENTARISATIE KWALITEITEN OER-IJ GEBIED

In de opsomming hieronder staan de belangrijkste kwaliteiten van het Oer-IJ gebied genoemd:

Landschap: open ruimte, Crommenije structuurbepalend voor zone tussen Wijkermeer en Alkmaardermeer

Natuur: Stelling van Amsterdam, Kilzone, veenweide natuur (o.a. sloten en oevers)

Cultuurhistorie: Stelling van Amsterdam, Kilzone, middeleeuwse dijken, verkaveling, wiel

Geologie, geomorfologie: krekenstelsel, verschillende bodemsoorten: veen-klei-zand

Recreatie: rust (toename geluidshinder en fijnstof bij verdere compartimentering), fietsen, golfterrein

Verstedelijking/infrastructuur: groene tegenhanger van verstedelijking, groene ruimte voor welzijn groeiende bevolking, groene scheggen in verstedelijkt gebied.

Economie: recreatieve en toeristische waarde, vestigingsklimaat bedrijven, waarde onroerend goed, waarde agrarische bedrijvigheid.

Toekomst: kiezen voor hoogwaardige groene ruimte of voor verdere verdichting (aaneen groeien van Zaanstreek en IJmond).

In willekeurige volgorde worden deze kwaliteiten hieronder kort uitgewerkt (deze punten zijn ontleend aan andere documenten):

Het vanuit het Oer IJ gevormde krekenstelsel en de kreekruggen, die als gevolg daarvan zijn ontstaan in het veengebied. Dergelijke kreekruggen zijn inmiddels in Noord-Holland uiterst zeldzaam geworden. De hogere zandige oeverwallen van de kreken leenden zich al vroeg voor bewoning, waardoor de kreekruggen niet alleen aardkundig, maar ook archeologisch van grote waarde zijn. In het gebied De Omzoom bevindt zich nog een vrijwel onaangetaste kreekrug. Het valt sterk te betwijfelen of deze de varianten 4, 5, 6, 7 of 8 zal overleven.

Rond 1100 na Chr. vormt zich op natuurlijke wijze een verbinding tussen het noordelijk gelegen meer De Schermer en een noordelijke uitloper van het IJ, het Wijckermeer. De bedijking van deze veenstroom De Crommenije is sterk structuurbepalend voor het landschap in het centrale deel van het gebied. De Crommenije en de resten daarvan vormen nog steeds de grens tussen de Zaanstreek en Kennemerland.

Het dijkenstelsel van de Crommenije en de aangrenzende polders vormden de basis voor de Stelling van Amsterdam.  Landschappelijke bescherming van het dijkenstelsel van de Crommenije en de Stelling van Amsterdam vallen dan ook grotendeels samen.

In het gebied direct ten oosten van Uitgeest en Heemskerk bleef lange tijd een soort waddengebied bestaan. De daar aanwezige blokverkaveling, samenhangend met natuurlijk gevormde kreken, vormt een sterk contrast met de strakke strokenverkaveling in het veengebied bij Assendelft en Krommenie. Voor de beleving van de ontstaansgeschiedenis van het gebied is het van belang dit contrast te behouden.

Vermeldenswaard is nog een wiel nabij Fort bij Velthuis, ontstaan bij een dijkdoorbraak in 1719. Dit meertje lijkt bij geen enkele variant te worden bedreigd, maar je weet maar nooit.

Graag wil ik met u inzoomen op het gebied dat wordt begrensd door de N246 en de N203. Dit zijn twee oost west verbindingen die op een afstand van 8 km van elkaar liggen en belangrijk zijn voor het verkeer van Amsterdam/Zaanstreek naar IJmond/Noord Kennemerland. Bij een eventuele doortrekking van de A8 naar de A9 volgens een van beide gestrekte varianten komt er een derde provinciale oost west verbinding in dit gebied bij en wordt het gebied verdeeld in compartimenten. De geluidshinder die dit met zich mee gaat brengen zal dan ook de rust in het grootste deel van de open ruimte 25 km2 verstoren.

Het open gebied ten oosten van de A9 is nu nog van grote recreatieve waarde voor de inwoners van de IJmond, in het bijzonder Beverwijk en Heemskerk (vanuit beide gemeenten zijn recreatieve toegangen naar het open poldergebied) en dat geldt ook voor de uitdijende bevolking van de Zaanstreek. Naar onze overtuiging is ten onrechte de recreatieve waarde van het gebied tussen de N 203 3n N246 niet in de afweging betrokken.

Het aantal inwoners dat in de komende decennia in het MRA gebied extra gehuisvest moet worden neemt sterk toe, helaas ontbreken nog getallen over de groene ruimte die nodig is voor het welzijn van de gehele huidige en toekomstige bevolking. Van de scheggen structuur van Amsterdam is bekend dat ook de economische waarde (prijzen onroerend goed) gebaat is bij  hoogwaardige groene ruimte aan de rand van het stedelijk gebied. Woonkwaliteit en bereikbare groene ruimte hangen nauw met elkaar samen.

In algemene zin zijn natuur en cultuurhistorische waarden van het gebied niet meegenomen bij de afweging van de varianten. Bij de cultuurhistorie denken wij vooral aan de bijzondere verkaveling aan beide zijden van de stelling. Aan de oostkant de strokenverkaveling van het veenweidegebied en aan de westzijde de blokverkaveling van het kleigebied in het voormalige stroomgebied van het Oer-IJ. Verder vertellen de eeuwenoude  dijken in dit gebied het verhaal over de strijd tegen het water die hier is gevoerd.

Het huidige deel van het Oer-IJ gebied rond de Stelling van Amsterdam wordt gekenmerkt door een grootschalige open ruimte, een van de kernkwaliteiten van het Noord-Hollandse landschap. De bestaande oost west verbindingen passen in het oude stelling landschap waarin de forten bij de accessen lagen. Een nieuwe gestrekte variant dwars door het open gebied maakt inbreuk op die historische logica en de openheid.

De meeste natuurwaarden in het gebied zijn te vinden in de zone van de Stelling van Amsterdam. Vanwege de grote rust die hier decennia lang heeft bestaan hebben tal van soorten hier hun leefgebied gevonden. Botanisch zijn de forten van groot belang omdat ze  zijn gebouwd op zandlichamen, hierdoor is een voor het gebied bijzondere vegetatie ontstaan. Verder zijn de vele kilometers waterlopen en oevers in het gebied zowel voor flora en fauna van belang. Enkele natuurterreinen van Landschap Noord-Holland liggen in het gebied, zoals de zone langs de Aagtendijk en het gebied, de Liniedijken en het gebied bij de Golfbaan Heemskerk. De open grasland gebieden hebben m.n. in de trektijd een belangrijke functie als rustgebied voor weide en watervogels. De structuurlijnen zoals de dijken, de Kilzone en de Stelling van Amsterdam werken als ecologische infrastructuur voor tal van kleine diersoorten. Het gebied kent meerdere bodemsoorten (veen, klei, zand) die ieder op zich weer bijdragen aan de soortenrijkdom van het gebied. Dat geldt eveneens voor de gradiënten in de vochthuishouding van het gebied.

Iedere generatie bouwt voort op het landschap dat er is. De kans bestaat dat toekomstige generaties in geval van een doorgetrokken A8, de grootschalige infrastructuur als A9, nieuwe A8 en het Opstelterrein Pro Rail langs de N203 beschouwen als een toch al verstoord landschap waarin stedelijke uitbreiding (bedrijfsterrein) voor de hand ligt. In dat geval groeien de Zaanstreek en de IJmond letterlijk aan elkaar, slechts gescheiden door een smalle rest strook van de Stelling.

-0-